اپیزود چهل و دوم چکاوا، لالایی

لالایی های ایران دماوند دل آشوب است و باد آسیمه سر سر یر سینه سرو هزاران ساله البرز می کوبد و زمین غمدار تر از همیشه است که باز خلق را سیه جامه اندوه پوشانیده اند به سوگ هزار هزار هزار سیاووش و جهان رنگی دگر است . و در هوا بویی دگر و زمان را نیز سمت و سویی دگر و بی شک هر آنچه می گوئیم چه عیان و چه نهان از جنس و معنایی دگر است  و هر آن خاموش دست حسرت بر پشت دست نهاده داغ بر سینه ی سوگواره خوان سیاوشان که ببینیم در سر سودای دگر است. اگر چه در این سرزمین همه کاتبان یک تن اند و قلمها تو گویی به یک خط و یک دفترند و کلام نویی نیست بر صفحه ای. و گرچه که مبراث ما از ازل تا کنون همین دیده خیس  خواهر همین لای لای غم انگیز  انبوه انبوه مادر فراگوش فرزند برنای بی جان افتاده بر خاک بلخ و بخارا و تبریز مشروطه و باغ بدنام شاهان تهران و کوه های خونرگ ایلام و سیمینه دشت تا به خارزم. همین رد خونریز خنجر همین سیبهای گلوی لهیده همین قصه های مکرر شنیده زهر گوشه ی قبله گاهی چونین قتله گاست؟ ولی حیرتا کانچه جاریست در لابلای غم انگیز لالایی مادران شکوه شرر بار نام بلند هزاران یل جانفداست. ماتم این دلیران بر سینه داغدیده ایران بانو. این مادر پیر سیه جامه همیشه سوگوار التیام نیابد و چون آتش مزدا همواره و همواره جاودانه سوزد که جوان کشی رسم دیرینه و سهم همواره و همیشه مادران و پدران این سرزمین است که بر زمینش هیچ گاه رود خون . خون پاک گردان و دلیرانش از خروشیدن و جوشیدن باز نایستاده که خورشیدش. همواره در سوگ جوانان جان فدایش بر این خاک غمگنانه تابیده که بارانش بر این دشت نباریده مگر به شستن خون از کوی و برزن و میدان که باد بر صخره اش تن نپیچیده نگر به تکرار لالایی مادران سوگوارش لالایی اون نغمه آرومیِ که قصه شب رو با آغوش مادر شروع میکنه، صدایی که تو خونه‌های کوچیک، تو کوه و دشت، تو شهر و دهکده زمزمه شده و هنوزم میشه. تو ایران، لالایی نه فقط ترانه‌ ای برای خواب بچه، که آینه عشقِ مادرانه، فرهنگِ چند رنگِ اقوام و صدای آرومِ دل شبه. پشت هر نغمه بخواب عزیزم، قصه‌ایِ از مادرایی که تو پیچ و خم روزگار محکم وایسادن؛ از زنای عشایر تو چادرِ بادخورده گرفته تا مادرای شهری تو آپارتمان‌های بلند. امروز با هم سفر میکنیم به دنیای لالایی‌های ایران، از صدای گریه های پر از بهونه بچه ها تا اجرای مادرای شهری و محلی. از رازهای شعرای ساده تا نقشِ ارزشمند این آوازها تو فرهنگِ ایرانی. لالایی تو زبان فارسی معمولا با واژه لالا به معنی خواب‌آور شناخته میشه، که مادری برای فرزندش میخونه تا بچه به خواب بره. اما این ترانه ‌های ساده شبونه، تو ایران از فضایی که فقط بچگونست گذشتند و حامل احساسات، سبک زندگی، نگرانی‌ها و حتی خودِ تاریخند. میخواید بدونید ویژگی‌ها و مضمون‌های لالایی‌های ایران تو چه حال و هوایی میگذره؟ اولیش عشق و محبت مادرانست: همه لالایی‌ها با عشق شروع میشند. مادرا با صدای نرم و دلنشین خودشون بچه هاشونو بغل میگیرند و نازشون میکنند و براشون لالایی میخونند، تو هر لالا و لالایی، حس عشق و مهربونی و مراقبت نهفتست. دقیقا این حس که بچه رو آروم میکنه و یه پیوند عمیق و غیرقابل توصیف بین مادر و بچه ایجاد می‌کنه و دل هاشونو بهم گره میزنه.   مهربونی که کار خودشو میکنه سر و کله آرامش و امنیت روانی پیدا میشه، میدونید لالایی‌ها مثل یه لایه محافظ صوتی عمل میکنند، ریتم آروم، ملودی نرم و تکرار کلمات باعث میشه بچه ترس و اضطراب شبونه رو یادش بره و حس امنیت پیدا کنه. تو یه سری از تحقیقات نشون داده شده  که حتی شنیدن لالایی‌ها از یه زبون دیگه هم میتونه اثر آرام ‌بخش مشابهی روی بچه داشته باشه، چون در اصل اون ریتم و ملودی آرومه که مهمه. از انعکاس طبیعت و جغرافیا نمیشه گذشت، تو ایران لالایی‌ها عموما از محیط و طبیعت الهام میگیرند، تو لالایی‌های جنوبی، مامانا از دریا، باد، موج و ماه میگند اما تو شمال، صدای رود، بارون و جنگلا هست که مهم میشه و همینا باعث میشند لالایی‌ها همزمان با فرهنگ و جغرافیای هر منطقه عجین بشند و اون هویت محلی و قومی رو منتقل کنند. یکی دیگه از ویژگی بارز لالایی‌ها، تکرار و وزن موزون واژه‌هاست. پژوهش‌ها نشون داده‌ که در لالایی‌های سیستان و بلوچستان، مثل ای‌کا، قافیه و ردیف کلمات به گونه‌ای طراحی شده که ذهن بچه به اون واکنش مثبت نشون میده و با ریتم و تکرار، آروم میشه. لالایی‌ها بعضی اوقات با هدف آموزش مفاهیم اخلاقی و اجتماعی خونده میشند، مثل مهربونی، همدلی، احترام به بقیه، نه به ظلم و خشونت. این آموزش‌ها در قالب شعر و موسیقی ساده، ناخودآگاه وارد ذهن بچه میشه و نوعی آموزش فرهنگی اولیه به حساب میاد. لالایی‌ها رو میشه به عنوان قصه و روایت در نظر گرفت، بعضی لالایی‌ها یک داستان کوتاه تو خودشون دارند، ممکنه از زندگی حیوونا، طبیعت، یا حتی افسانه‌ های محلی حرف بزنند، این قصه‌های کوتاه، قدرت تخیل بچه رو پرورش میده و آرومش میکنه، بدون اینکه حواسش از خواب پرت بشه. هرچند لالایی‌ها رنگ و بوی محلی دارند، ولی ویژگی‌های مشترک جهانی هم دارند، ریتم آروم، ملودی نرم، تکرار، و لحن محبت‌آمیز که لالایی ها رو جذاب و جهانی میکنه .خیلی از روانشناسا و آوا شناسا معتقدند که تقریبا همه فرهنگ‌ها لالایی دارند، چون آروم کردن بچه و ایجاد پیوند عاطفی بین والدین و بچه، یک نیاز انس